BİTLİS’E YAPILACAK OLAN WILLIAM SAROYAN MÜZESİ NE OLDU?

Bilindiği üzere 2008 yılı Bitlis kökenli, Pulitzer ödüllü, Amerikalı yazar William Saroyan yılı idi. 20. yüzyıl Amerikan Edebiyatı`nın en büyük yazarlarından biri olan Saroyan’ın doğumunun 100. yılı münasebetiyle 2008, UNESCO tarafından Saroyan yılı ilan edilmişti.

William Saroyan’ı ilk defa Bitlisli aydınlarımızdan Cahit Zülfikar ve İrfan Cenkçi kaleme aldılar. William’ı daha sonra Taraf yazarlarından Markar Esayan kaleme aldı. Yine Taraf sütunlarında William ile ilgili çok önemli haberler yayınlandı. Bu haberleri müteakip Kültür ve Turizm bakanı Ertuğrul Günay bir açıklama yaptı. Pulitzer ödüllü, Bitlis kökenli, Amerikalı yazar William Saroyan’ın ailesinin yaşadığı evin Bitlis te tespit edileceğini ve müze haline getirileceğini beyan etti. Ondan sonra kıyamet kopmadı ama olanlar oldu. Milletvekilleri mi dersiniz, sivil toplum örgütleri mi, aydınlar mı, yazarlar mı, bir-iki kişi hariç, birçok kişi ve kurum tepki gösterdi. Neredeyse bu girişimi Vatan hainliği olarak nitelendirdiler. Bir Ermeni nin isminin yaşatılmasının Bitlislilere, Müslümanlara, Türklere hatta Kürtlere ihanet olduğunu çekinmeden söyleyebildiler.

Bu tepkiyi gösterenler Bitlisli aydınlarımızdan Cahit Zülfikar ın da ifade ettiği gibi, konuya geniş bir pencereden bakmak yerine, kapı deliğinden bakmayı yeğlediler. Burada hedef şuydu ve öyle olduğundan da şüphe yoktur ki, iyi niyet adımları idi. Geçmişte yaşanmış olan haklı yâda haksız, doğru yâda yanlış vakaların bugün yerini kin ve nefret üretmek, düşmanlık yapmak yerine, iyi niyete bırakmasıydı. Sonra konu William ın Ermeniliğimiydi yoksa Pulitzer ödüllü, Bitlis kökenli bir yazar olmasımıydı. Varmı cevabı olan?

Ondan sonra bir ses çıkmadı Kültür ve Turizm bakanı Ertuğrul Günay’dan ve Kültür ve Turizm Bakanlığından…

William’ın isminin Bitlis’te yaşatılması için gerekli adımların hızlandırılması gerektiğine inananlardanım.

William Saroyan, Bitlis’ten Amerika’ya göç etmiş Ermeni bir ailenin, orada doğan ilk ferdi olarak 31 ağustos 1908’de California eyaletinin Fresno kasabasında Dünya’ya geldi. Bir presbiteryen rahibi olan babası, Saroyan daha 3 yaşında iken ölünce, annesi Saroyan’ı ve üç kardeşini yetimhaneye vermek zorunda kaldı. Yetimhanede geçirilen beş yıldan sonra çocuklar annelerine kavuşarak Fresno’da yeniden bir araya geldiler. Unutmadan, Saroyan’ın babası Manak, yani Bitlis’te bilge ve değerli bir kişi olarak görülürmüş.

Resmi eğitimle bir türlü yıldızı barışmayan Saroyan 15 yaşında okulu terk etti. Asıl hedefi yazar olmaktı, bunun için bir yandan da öyküler yazmayı sürdürüyordu. Öyküleri birçok editör tarafından geri çevriliyordu. Saroyan neredeyse vazgeçmek üzere iken, açlıktan ölmek üzere olan genç bir yazarı anlatan “The Daring Young Man on the Flying Trapeze” adlı öyküsü Story dergisi tarafından 1933 yılında kabul edildi. Bu Saroyan için bir dönüm noktası idi. Kısa sürede öyküleri The American Mercury, harper’s, The Yale Reviem Scribner’s, The Atlantic Monthly gibi dergilerde yayınlanmaya başladı. 1934 Ekim ayında Randon House yayınevi Saroyan’ın “The Daring Young Man On The Flying Trapeze, and Other Stories” isimli kitabını yayımlamaya hazırdı artık. Kitap o yılın en çok satan öykü kitabı oldu. Saroyan edebiyat dünyasına bomba gibi düşmüştü.

Saroyan hayatı boyunca altmışı aşkın kitap-öykü, oyun ve roman yazdı. Kendisini Dünya’ya tanıtan ilk Kitabı uçan trapezdeki cesur genç adamı 1934 yılında yalnızca 33 günde yazdı. Her güne bir öykü düşmüştü bu ilk kitabında.

1939 yılında The Time of Your Life isimli oyunuyla Pulitzer ödülünü kazandı. Ama o bu eserinin diğerlerinden ne daha iyi, ne de daha kötü olduğunu söyleyerek ödülü reddetti.

1981 yılında doğduğu yerde öldüğü zaman adı Amerikan edebiyatının en iyi kısa öykü ve oyun yazarları arasına çoktan yazılmıştı bile… Vasiyeti üzerine, naşının bir bölümü Ermenistan’a götürülerek Erivan’daki ünlüler panteonuna gömüldü. (William Saroyan, Ödlekler Cesurdur, çev.Ohannes Kılıçdağı, İstanbul:Aras yayıncılık 2001, ss.7-9)

Yukarıda da ifade ettiğim gibi William’ın isminin Bitlis’te yaşatılması için gerekli adımların hızlandırılması gerektiğine inananlardanım. 2009’un Ağustos ayında Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay Bitlis’e gelmişti. Konu ile ilgili herhangi bir çalışmaları oldu mu bilmiyorum. Bundan sonra bir çalışmaları olacak mı bununla ilgilide bir şey duymadım. Kendisine ulaşıp şunu sormak isterdim. 2008 yılında William Saroyan’ın ailesinin yaşadığı evin Bitlis te tespit edileceğini, müze ve yarı okuma evi haline getirileceğini basın yolu ile kamuoyuyla paylaşmıştı. Sayın Bakanın bu beyanatının neden vücut bulmadığını yâda bundan sonra ne yapmayı düşündüğünü sormak ve öğrenmek isterdim.

Tatvan ilçemizde yayım hayatını idame ettiren Denge Gazetesinin bilgi edinme hakkı çerçevesinde Kültür ve Turizm Bakanlığından konu hakkında edindiği bilgiye göre Saroyan’ın evinin Bitlis’te tespit edilemediğini bu sebeple de ilgili müze ve yarı okuma evi projesinden vazgeçildiği yazılı olarak bildirilmiş. Saroyan’ın evini bilen Bitlis’te değerli büyüklerimiz var. Bu büyüklerimizle bende defalarca görüştüm. Kültür ve Turizm Bakanlığımız böyle bir basitliğin içerisine düşmemeli, acilen gerekeni yapmalıdır.

Ertuğrul Günay göreve geldiği günden bu yana her ne kadarda bazı çevrelerin hedefi haline gelmiş olsa da dik duruşuyla birçok kesimin sempatisini kazandı. Bu kararından da dönmeyeceğine bütün kalbimle inanıyorum. Sayın Günay’ı ve Kültür ve Turizm Bakanlığını verdikleri sözü tutmaya davet ediyorum.

Saroyan’ın Ödlekler Cesurdur, Amerika’dan Bitlis’e, Yoksul insanlar, Paris Fresno Güncesi 1967-68 Ölüm Dirim ve Aya Kaçış, İnsanlık Komedisi isimli kitaplarını okudum. Yakın zamanda bu kitaplardan edindiklerimi ve bu çalışmaların insanın ruhunu harekete geçiren lirik muhtevasını sizlerle paylaşacağım. Amerika'dan Bitlis'e isimli kitabı hariç, diğerleri ortalama yirmi kısa öyküden oluşan ilhamla dolu çalışmalar, Hele Amerika’dan Bitlis’e isimli çalışmasında ayrı bir lezzet vardı. Kısaca şunu diyeyim; hiç aynı yazarın dört kitabını arka arkaya okudunuz mu? Acıyı, kederi, sürgünü, Sılayı okurken yaşadınız mı? Ben yaşadım Wıllıam Saroyan sayesinde…

Kalın Sağlıcakla…

Serdar Durer

www.serdardurer.com

serdardurer@gmail.com